Czym jest jaskra i jak się ją diagnozuje?

Jaskra to przewlekła choroba nerwu wzrokowego, która polega na jego stopniowym, nieodwracalnym zaniku. Główną przyczyną uszkodzenia jest najczęściej podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP), choć jaskra może rozwijać się również przy prawidłowym ciśnieniu (jaskra normotensyjna). Bez leczenia prowadzi do trwałej utraty wzroku.

Jaskra jest chorobą nieuleczalną, jednak można zahamować postępy choroby i sprawić, aby nie doprowadziła do uszkodzenia nerwu wzrokowego i utraty wzroku.

Jak jaskra niszczy wzrok – mechanizm

Fizjologiczna ciecz wodnista obmywa gałkę oczną i przepływa przez źrenicę z tylnej do przedniej komory oka. Ciecz ta spełnia ważne funkcje: dostarcza składniki odżywcze komórkom oka oraz oczyszcza gałkę oczną ze szkodliwych produktów przemiany materii. Odpływa głównie przez kąt tęczówkowo-rogówkowy (kąt przesączania) do naczyń żylnych.

Jeśli dojdzie do zmian chorobowych w obrębie kąta przesączania lub do nadprodukcji cieczy wodnistej, przepływ ulega zaburzeniu i wzrasta ciśnienie wewnątrzgałkowe. Podwyższone IOP wywiera ucisk na nerw wzrokowy i prowadzi do jego degeneracji. Pojawiają się ubytki w polu widzenia, które bez leczenia stopniowo się rozszerzają.

Jaskra bez wysokiego ciśnienia – czy to możliwe?

Tak. Jaskra normotensyjna może wystąpić u osób, u których ciśnienie wewnątrzgałkowe mieści się w granicach normy, jednak upośledzony jest przepływ krwi przez nerw wzrokowy. To ważne, ponieważ sam pomiar ciśnienia nie wystarcza do wykluczenia choroby.

Rodzaje jaskry

Wyróżniamy kilka głównych typów jaskry. Najczęstsza jest jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK), która przez lata przebiega bezobjawowo.

• Jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK) to najczęstsza postać. Kąt przesączania jest otwarty, ale beleczkowanie (tkanka filtrująca odpływ cieczy) działa nieprawidłowo. Choroba rozwija się powoli i skrycie.
• Jaskra zamykającego się kąta: kąt przesączania ulega zamknięciu. Może przebiegać jako ostra postać (ostry atak jaskry: nagły ból oka, zaczerwienienie, tęczowe kręgi wokół źródeł światła, nudności) lub jako postać przewlekła. Ostry atak jaskry wymaga natychmiastowej pomocy okulistycznej.
• Jaskra wtórna powstaje jako następstwo innej choroby oka (np. zapalenia, urazu, zaćmy) lub stosowania niektórych leków (glikokortykosteroidy).
• Jaskra wrodzona rozpoznawana jest u noworodków i małych dzieci. Jest wynikiem wady rozwojowej kąta przesączania.

Objawy jaskry

Jaskra przez długi czas nie daje żadnych objawów – pierwsze sygnały pojawiają się dopiero wtedy, gdy nerw wzrokowy jest już znacznie uszkodzony. To główny powód, dla którego choroba jest tak często rozpoznawana zbyt późno.

W miarę postępu choroby mogą pojawić się:

• ubytki w polu widzenia (początkowo na obrzeżach, stopniowo postępujące do centrum)
• zwężenie pola widzenia (efekt tunelowy w zaawansowanym stadium)
• trudności z widzeniem w słabym oświetleniu

W przypadku ostrego ataku jaskry (zamykającego się kąta) objawy są nagłe i intensywne:

• silny ból oka lub głowy
• zaczerwienienie oka
• tęczowe koła wokół źródeł światła
• gwałtowne pogorszenie ostrości widzenia
• nudności i wymioty

Jaskra jest chorobą nieuleczalną – uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne. Wczesne rozpoznanie i regularne leczenie pozwalają jednak zatrzymać lub znacznie spowolnić postęp choroby i zachować użyteczny wzrok.

Czynniki ryzyka jaskry

Największe ryzyko jaskry mają osoby po 40. roku życia z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym lub jaskrą w rodzinie. Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• Wiek: ryzyko rośnie znacząco po 40. roku życia i gwałtownie po 60. roku życia.
• Wywiad rodzinny (jaskra jest częściowo dziedziczna; krewni pierwszego stopnia chorych mają kilkukrotnie wyższe ryzyko).
• Nadciśnienie oczne, czyli podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe bez widocznych uszkodzeń nerwu wzrokowego.
• Krótkowzroczność, ponieważ zwiększa ryzyko jaskry otwartego kąta.
• Choroby ogólnoustrojowe, w tym cukrzyca i nadciśnienie tętnicze.
• Długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów. Może podwyższać IOP i prowadzić do jaskry wtórnej.
• Urazy oka w wywiadzie.

Diagnostyka jaskry

Rozpoznanie jaskry wymaga kilku specjalistycznych badań okulistycznych – kluczowe są gonioskopia i badanie pola widzenia. Lekarz okulista diagnozuje jaskrę na podstawie zestawu specjalistycznych badań:

• badanie ostrości widzenia (blisko i daleko)
• tonometria (pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego)
• ocena dna oka i tarczy nerwu wzrokowego
• perymetria, czyli badanie pola widzenia
• gonioskopia: ocena kąta przesączania
• OCT (tomografia optyczna) do oceny warstwy włókien nerwowych

Leczenie jaskry

Jaskry nie można wyleczyć, ale można skutecznie zahamować jej postęp. Leczenie polega na obniżeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego za pomocą kropli, lasera lub operacji.

Krople do oczu (leki obniżające IOP)

Podstawą leczenia są krople okulistyczne obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe. Wyróżniamy kilka grup leków – m.in. analogi prostaglandyn, beta-blokery i inhibitory anhydrazy węglanowej. Krople stosuje się regularnie; ich systematyczne stosowanie jest warunkiem skuteczności terapii.

Leczenie laserowe

Kiedy krople nie są wystarczające lub nie są tolerowane, lekarz może zalecić zabieg laserowy:

• Trabekuloplastyka laserowa poprawia odpływ cieczy wodnistej przez beleczkowanie w kącie przesączania. Stosowana głównie w JPOK.
• Irydotomia laserowa: wykonanie niewielkiego otworu w tęczówce, stosowana w jaskrze zamykającego się kąta.

Leczenie chirurgiczne

Jeśli krople i laser nie utrzymują IOP na bezpiecznym poziomie, wskazana może być operacja:

• Trabekulektomia to tradycyjny zabieg filtracyjny, tworzący nową drogę odpływu dla cieczy wodnistej.
• MIGS (małoinwazyjne zabiegi jaskrowe): nowoczesne techniki chirurgiczne o krótszym czasie rekonwalescencji, często łączone z operacją zaćmy.

Profilaktyka – kiedy badać się na jaskrę?

Nie ma skutecznej profilaktyki pierwotnej jaskry. Najskuteczniejszym narzędziem jest regularne badanie okulistyczne – zwłaszcza po 40. roku życia.

Orientacyjne zalecenia dotyczące częstotliwości badań:

• osoby bez czynników ryzyka: badanie okulistyczne co 2 lata po 40. roku życia, co roku po 60. roku życia
• osoby z czynnikami ryzyka (wywiad rodzinny, nadciśnienie oczne): badanie co rok lub częściej, zgodnie z zaleceniem lekarza
• osoby leczone na jaskrę: kontrole zgodnie z planem ustalonym przez okulistę

Wczesne wykrycie jaskry – zanim pojawią się ubytki w polu widzenia – daje najlepsze rokowanie i największe szanse na zachowanie dobrego wzroku.

Ile kosztuje leczenie jaskry i jak je sfinansować?

Koszt leczenia jaskry zależy od wybranej metody. Regularne wizyty okulistyczne i krople refundowane przez NFZ są dostępne w ramach ubezpieczenia. Zabiegi laserowe i operacje chirurgiczne przeprowadzane komercyjnie mogą wiązać się z większym jednorazowym wydatkiem.

MediRaty umożliwia rozłożenie kosztów leczenia jaskry na raty w klinikach partnerskich.

FAQ – najczęstsze pytania o jaskrę

Czy jaskra jest dziedziczna?

Tak, jaskra ma składnik genetyczny. Osoby, których krewni pierwszego stopnia chorują na jaskrę, mają kilkukrotnie wyższe ryzyko zachorowania. Dziedziczność nie oznacza jednak pewności zachorowania – regularne badania okulistyczne pozwalają na wczesne wykrycie choroby.

Czy jaskra jest uleczalna?

Jaskra nie jest uleczalna – uszkodzeń nerwu wzrokowego nie można cofnąć. Jednak przy odpowiednim i regularnym leczeniu możliwe jest zahamowanie lub znaczne spowolnienie postępu choroby, co pozwala zachować dobry wzrok przez wiele lat.

Jaskra czy zaćma – co gorsze?

To różne choroby. Zaćma to zmętnienie soczewki oka, które jest w pełni odwracalne – soczewkę można wymienić operacyjnie i odzyskać dobry wzrok. Jaskra niszczy nerw wzrokowy w sposób nieodwracalny. Obie choroby mogą współistnieć, a operacja zaćmy bywa łączona z zabiegiem MIGS w leczeniu jaskry.

Jak żyć z jaskrą?

Jaskra to choroba przewlekła, która wymaga regularnego leczenia i kontroli przez całe życie. Kluczowe zasady to: systematyczne stosowanie przepisanych kropli, regularne wizyty kontrolne u okulisty oraz zgłaszanie wszelkich zmian w polu widzenia. Większość pacjentów z dobrze kontrolowaną jaskrą prowadzi normalne życie bez istotnych ograniczeń.

Konsultacja merytoryczna:
Dr n. med. Andrzej Lipiński – specjalista chorób oczu, członek Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, Centrum Medyczne Dom Lekarski w Szczecinie.

Polecane artykuły

Jaskra – jakie są objawy?

Dowiedz się więcej i zamów finansowanie pod nr tel.: 22 266 83 70 (pon.-pt. 8-20, sob. 9-14) lub przez FORMULARZ.