Żylaki kończyn dolnych – czym są i przyczyny ich powstawania?

Czym są żylaki kończyn dolnych?

Żylaki kończyn dolnych to trwale poszerzone, kręte żyły powierzchowne, widoczne pod skórą jako wypukłości o barwie niebiesko-sinej. Są objawem przewlekłej niewydolności żylnej (PNŻ) – poważnego schorzenia układu żylnego, które w różnym stopniu zaawansowania dotyka znacznej części dorosłej populacji.

Wyróżnia się kilka typów żylaków kończyn dolnych:

• żylaki głównych pni żylnych (wyraźnie poszerzone żyły, m.in. żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej), widoczne na łydkach i udach.
• teleangiektazje: drobne, płytko położone naczynka (pajączki naczyniowe), widoczne jako czerwonawo-fioletowe nitki,
• żylaki siatkowate to sieć krętych żyłek o średnicy 1–3 mm prześwitujących pod skórą,

Jak działa układ żylny – dlaczego krew trudno wraca do serca?

Rola zastawek żylnych

Dodatkowym wsparciem dla krwi pokonującej siłę grawitacji są zastawki żylne – niewielkie kieszonki w świetle żyły o kształcie półksiężyca, występujące parzyście. Ich zadaniem jest przepuszczanie krwi wyłącznie w stronę serca: kiedy krew w czasie skurczu mięśni płynie ku górze, zastawki otwierają się; gdy pod wpływem grawitacji chce się cofnąć, zamykają się.

Zdrowe żyły są sprężyste, a ich zastawki elastyczne. Gdy zastawki tracą elastyczność, dochodzi do uszkodzenia systemu przepływu krwi – krew żylna zaczyna cofać się z żył głębokich do powierzchownych (refluks żylny). Wzrastające ciśnienie żylne stopniowo poszerza naczynia. Na skórze pojawiają się pajączki, a następnie żylaki w postaci nieregularnych, podskórnych wybrzuszeń. W zaawansowanej postaci żylaków dochodzi do permanentnego obrzęku kończyny, zmian skórnych, a w skrajnych przypadkach – owrzodzeń podudzi (niegojących się ran).

Niewydolność zastawek żylnych jest najczęstszym powodem powstawania żylaków kończyn dolnych i przewlekłej niewydolności żylnej.

Przyczyny i czynniki ryzyka żylaków

Żylaki kończyn dolnych mają charakter wieloczynnikowy. Żyły powierzchowne kończyn dolnych poszerzają się, gdy łącznie zadziałają predyspozycje genetyczne i niekorzystne czynniki środowiskowe.

Predyspozycje genetyczne i płeć

Uwarunkowania genetyczne to najważniejszy czynnik ryzyka. Dziedziczona jest skłonność do osłabienia tkanki łącznej budującej ściany żył oraz do niedoboru lub gorszej jakości zastawek. Jeśli żylaki kończyn dolnych miała matka i ojciec, ryzyko zachorowania wynosi ok. 89%; jeśli jedno z rodziców – ok. 47%; gdy żadne z rodziców nie chorowało – ok. 20% 

Kobiety chorują wyraźnie częściej niż mężczyźni – objawy przewlekłej niewydolności żylnej obserwuje się u ok. 40–60% kobiet i 15–30% mężczyzn. Ta dysproporcja wynika z działania hormonów żeńskich (estrogenów i progesteronu), które zmniejszają napięcie ścian żył. Kobiety zgłaszają się z tym problemem do lekarza nawet 5–9 razy częściej niż mężczyźni.

Wiek, ciąża i hormony

Ryzyko żylaków kończyn dolnych wzrasta z wiekiem, a pierwsze objawy pojawiają się zwykle po 40. roku życia. Ciąża, zwłaszcza kolejne, istotnie obciąża układ żylny – żylaki w ciąży stwierdza się u 20–25% rodzących po raz pierwszy, u rodzących po raz trzeci – u 40–50% kobietZmiany hormonalne i ucisk macicy na żyły miednicy zaburzają odpływ krwi z kończyn.

Do tej grupy czynników ryzyka należy także stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).

Styl życia i praca

Żylaki kończyn dolnych są również uznawane za chorobę cywilizacyjną. Czynniki środowiskowe zwiększające ryzyko to:

• długotrwałe stanie lub siedzenie w pracy (wielokrotnie zwiększa ryzyko),
• niska aktywność fizyczna i osłabienie pompy mięśniowej łydek,
• nadwaga i otyłość,
• palenie papierosów,
• noszenie obcisłej odzieży lub butów na wysokim obcasie,
• wysoka temperatura otoczenia (sauna, gorące kąpiele, długie opalanie),
• zakładanie nogi na nogę.

Objawy żylaków kończyn dolnych

Pierwsze objawy żylaków często są bagatelizowane i mylone ze zwykłym zmęczeniem. Warto znać je, by szybko zareagować i zapobiec postępowi choroby.

Wczesne objawy

• uczucie ciężkości i zmęczenia nóg, nasilające się pod koniec dnia
• nocne skurcze mięśni łydek
• obrzęki kostek i stóp (nasilają się wieczorem, ustępują po odpoczynku z uniesionymi nogami)
• świąd i mrowienie skóry na nogach
• widoczne pajączki naczyniowe (teleangiektazje), płaskie lub nieco uniesione, czerwonawo-fioletowe niteczki

Zaawansowane stadium i powikłania

Nieleczone żylaki kończyn dolnych prowadzą do nieodwracalnych zmian. W zaawansowanych stadiach przewlekłej niewydolności żylnej (klasyfikacja CEAP C3–C6) pojawiają się:

• duże, kręte żylaki głównych pni żylnych (C2),
• obrzęki kończyn (C3),
• przebarwienia skóry w kolorze rdzawobrązowym, egzema żylna, stwardnienie tkanki (C4),
• owrzodzenia żylne, czyli trudno gojące się rany w okolicy kostek, będące wynikiem skrajnego niedotlenienia tkanek (C5–C6).

Najgroźniejszym powikłaniem jest zakrzepica żył głębokich, która może prowadzić do zatorowości płucnej. Nagły, jednostronny obrzęk nogi z bólem, ociepleniem i zaczerwienieniem skóry wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej.

Diagnostyka – kiedy iść do flebologa?

Przy pierwszych objawach żylaków kończyn dolnych warto skonsultować się z flebologiem – specjalistą chorób żylnych. Skierowanie można uzyskać od lekarza rodzinnego.

Podstawą rozpoznania żylaków jest badanie USG Doppler, które pozwala ocenić drożność żył, pracę zastawek żylnych i kierunek przepływu krwi. Badanie wykonuje się w pozycji stojącej. Umożliwia ono rozróżnienie refluksu żył powierzchownych od refluksu żył głębokich. Do stopniowania zaawansowania choroby służy klasyfikacja CEAP (C0–C6).

Leczenie żylaków kończyn dolnych

Leczenie żylaków dobierane jest indywidualnie, w zależności od stopnia zaawansowania przewlekłej niewydolności żylnej i oczekiwań pacjenta.

Leczenie zachowawcze i kompresjoterapia

Podstawą leczenia na każdym etapie jest kompresjoterapia – noszenie pończoch, podkolanówek lub rajstop uciskowych. Wyroby uciskowe poprawiają odpływ krwi żylnej, zmniejszają obrzęki i łagodzą uczucie ciężkości nóg. Dobór stopnia ucisku powinien poprzedzić konsultacja lekarska.

Do leczenia zachowawczego należy również modyfikacja stylu życia: regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, przerwy w pracy stojącej i siedzącej, odpoczynek z nogami uniesionymi 15–30 cm powyżej poziomu serca.

Farmakoterapia – leki flebotropowe

Leki flebotropowe dostępne bez recepty poprawiają napięcie ścian żylnych i zmniejszają obrzęki. Należą do nich:

• diosmina i hesperydyna to najczęściej stosowane leki, działające przeciwzapalnie i uszczelniająco na naczynia
• escyna (wyciąg z kasztanowca) zmniejsza obrzęki i wzmacnia ściany żył
• rutozyd: wzmacnia ściany naczyń włosowatych, redukuje ich kruchość
• dobezylan wapnia poprawia mikrokrążenie

Farmakoterapia przynosi najlepsze efekty jako element leczenia skojarzonego z kompresjoterapią.

Zabiegi małoinwazyjne i chirurgiczne

W przypadku bardziej zaawansowanych zmian stosuje się zabiegi flebologiczne:

• skleroterapia polega na wstrzyknięciu środka obliterującego do żyły, który wywołuje kontrolowany stan zapalny i zamknięcie naczynia. Wskazana przy małych i średnich żylakach oraz pajączekach.
• EVLT (laser wewnątrzżylny) / ablacja laserowa: do żyły wprowadzany jest światłowód emitujący energię termiczną, która powoduje zamknięcie naczynia. Zabieg ambulatoryjny, znieczulenie miejscowe, skuteczność ok. 90%.
• stripping to chirurgiczne usunięcie niewydolnego pnia żylnego za pomocą specjalnej sondy, stosowany przy zaawansowanych zmianach.
• miniflebektomia (flebektomia) (usunięcie żylaków przez mikronacięcia skóry, możliwe łączenie z innymi technikami).
• kriostripping, czyli niszczenie żyły niską temperaturą ciekłego azotu.

Wszystkie zabiegi wykonywane są pod kontrolą USG, w trybie ambulatoryjnym i cechują się krótkim czasem rekonwalescencji.

Leczenie żylaków kończyn dolnych na raty

Koszty zabiegów flebologicznych (skleroterapia, EVLT, flebektomia) mogą być znaczące. MediRaty umożliwia finansowanie leczenia żylaków w wygodnych ratach. Wypełnij formularz.

Profilaktyka – jak zapobiegać żylakom?

Profilaktyka żylaków kończyn dolnych jest szczególnie ważna dla osób z rodzinną historią choroby. Obejmuje:

• regularną aktywność fizyczną (pływanie, spacery, rower), bo pobudza pompę mięśniową łydek i wspomaga odpływ krwi żylnej
• utrzymanie prawidłowej masy ciała
• przerwy w pracy stojącej i siedzącej: co godzinę kilkuminutowy spacer
• unikanie długotrwałego siedzenia z nogą założoną na nogę
• odpoczynek z uniesionymi nogami, 15–30 cm powyżej poziomu serca
• unikanie wysokich temperatur, ponieważ sauna, gorące kąpiele i długie opalanie nasilają objawy
• wygodna odzież i obuwie zamiast obcisłych ubrań i butów na wysokim obcasie
• rzucenie palenia
• dietę bogatą w błonnik i witaminę C, która zapobiega zaparciom i wspomaga elastyczność naczyń

FAQ – najczęstsze pytania o żylaki kończyn dolnych

Czy żylaki na nogach są niebezpieczne?

Żylaki są objawem przewlekłej niewydolności żylnej. Nieleczone mogą prowadzić do poważnych powikłań – zakrzepicy żył głębokich, owrzodzeń żylnych i zatorowości płucnej. Warto reagować już na wczesne objawy.

Czego nie wolno robić przy żylakach?

Przy żylakach należy unikać: długotrwałego stania lub siedzenia w jednej pozycji, gorących kąpieli i sauny, opalania, zakładania nogi na nogę, noszenia obcisłych ubrań. Wskazana jest konsultacja z flebologiem przed podjęciem intensywnych treningów siłowych kończyn dolnych.

Co pomaga na żylaki na nogach?

Przy wczesnych żylakach pomaga kompresjoterapia (pończochy uciskowe), leki flebotropowe (diosmina, hesperydyna), regularny ruch i odpoczynek z uniesionymi nogami. Zaawansowane zmiany wymagają zabiegu (skleroterapia, EVLT, stripping).

Czy palenie papierosów ma wpływ na żylaki?

Tak. Palenie papierosów uszkadza śródbłonek naczyń, nasila stan zapalny i zaburza mikrokrążenie, co sprzyja powstawaniu i narastaniu żylaków kończyn dolnych.

Czy żylaki można całkowicie wyleczyć?

Zmienione żyły można skutecznie usunąć zabiegowo. Skłonność do choroby (uwarunkowana genetycznie) pozostaje, dlatego żylaki mogą nawracać – szczególnie przy braku profilaktyki.

Dowiedz się więcej i zamów finansowanie pod nr tel.: 22 266 83 70 (pon.-pt. 8-20, sob. 9-14) lub przez FORMULARZ.