Czym jest zaćma (katarakta)? Objawy, rodzaje i leczenie

Czym jest zaćma?

Zaćma (katarakta) to postępujące zmętnienie naturalnej soczewki oka, które utrudnia przepływ światła do siatkówki i prowadzi do stopniowego pogorszenia widzenia.

Soczewka oka to przezroczysta struktura umieszczona za tęczówką. Skupia promienie świetlne na siatkówce, umożliwiając ostre widzenie. Z wiekiem soczewka gęstnieje, traci elastyczność i – w wyniku zmian w jej białkach – stopniowo mętnieje. Zaćma postępuje, gdy białka soczewki ulegają zmianom pod wpływem starzenia, chorób lub urazów.

Zaćma sprawia, że obraz staje się zamglony i mniej ostry – jakby patrzeć przez zabrudzoną szybę. Kolory tracą intensywność. W zaawansowanym stadium zaćma ogranicza widzenie do rozróżniania jasnych i ciemnych plam, a bardzo zaawansowana pozostawia jedynie poczucie światła.

Zaćmę można wyleczyć wyłącznie operacyjnie – z jedynym wyjątkiem zaćmy galaktozowej nabytej, która może ustąpić po wprowadzeniu diety eliminacyjnej u osób chorych na galaktozemię.

Objawy zaćmy – jak rozpoznać chorobę?

Zaćmę rozpoznaje się po zamglonym widzeniu, wrażliwości na światło i pogorszeniu ostrości wzroku, której nie korygują okulary. Zaćma jest chorobą postępującą powoli – pierwsze objawy mogą pojawiać się niezauważalnie i narastać przez miesiące lub lata.

Pierwsze objawy zaćmy

Wczesne sygnały, na które warto zwrócić uwagę:

• zamglone lub rozmyte widzenie (jakby przez zabrudzoną szybę)
• częste zmiany korekcji okularów bez poprawy komfortu widzenia
• większa wrażliwość na jasne światło, w tym olśnienia, szczególnie nocą przy reflektorach samochodów
• postrzeganie barw jako wyblakłych, mniej intensywnych
• podwójne widzenie w jednym oku (diplopia)
• trudności z czytaniem przy standardowym oświetleniu
• pogorszenie widzenia po zmroku

Zaćma nie wywołuje bólu, zaczerwienienia ani łzawienia oka. Jeśli okulary nie przynoszą poprawy lub wzrok pogarsza się mimo nowej korekty – warto jak najszybciej umówić się na badanie okulistyczne.

Przyczyny zaćmy

Zaćma najczęściej wynika ze starzenia się organizmu, ale mogą ją wywołać także inne czynniki:

• wiek, bo po 60. roku życia ryzyko zaćmy znacząco rośnie. Zaćma starcza (senilna) jest najczęstszym rodzajem.
• cukrzyca i inne choroby metaboliczne (np. tężyczka, galaktozemia).
• przyjmowanie sterydów (kortykosteroidów) przez dłuższy czas.
• urazy gałki ocznej: zaćma pourazowa może pojawić się bezpośrednio po urazie lub rozwijać się stopniowo.
• przewlekłe choroby oczu, np. jaskra, która może prowadzić do zaćmy powikłanej.
• czynniki genetyczne (predyspozycje dziedziczne, szczególnie istotne w zaćmie wrodzonej).
• zakażenia wewnątrzmaciczne. Różyczka lub grypa u matki w ciąży mogą zaburzyć rozwój soczewki u dziecka.
• promieniowanie jonizujące i inne toksyny oddziałujące na soczewkę.

Rodzaje zaćmy

Zaćmę dzieli się ze względu na czas wystąpienia (wrodzona lub nabyta) oraz lokalizację zmętnień w soczewce.

Zaćma wrodzona

Zaćma wrodzona jest przyczyną ślepoty u dzieci. Może być częściowa lub całkowita. Pojawia się w wyniku:

• nieprawidłowości chromosomów (np. w zespole Downa)
• chorób gałki ocznej (np. retinopatii wcześniaków, odwarstwienia siatkówki)
• zakażeń wewnątrzmacicznych (wirusem różyczki, półpaśca, grypy)
• zaburzeń metabolicznych
• oddziaływania na płód toksyn (np. promieniowania jonizującego lub kortykosteroidów)
• niskiej masy urodzeniowej

Nieleczona zaćma wrodzona może prowadzić do trwałego niedowidzenia (amblyopii). Wymaga wczesnej interwencji chirurgicznej.

Zaćma nabyta

Zaćma nabyta pojawia się pod wpływem czynników działających na organizm po urodzeniu:

• zaćma starcza związana ze starzeniem się organizmu. Najczęstszy rodzaj zaćmy, zwykle po 60. roku życia.
• zaćma metaboliczna (cukrzycowa, tężyczkowa, galaktozowa). Zaćma galaktozowa jest jedyną odwracalną postacią i może się cofnąć po zastosowaniu diety eliminacyjnej u osób chorych na galaktozemię.
• zaćma toksyczna (polekowa), np. po długotrwałym stosowaniu kortykosteroidów.
• zaćma pourazowa: powstaje po urazach tępych lub penetrujących oka (odmianami są popromienna, hutnicza i elektryczna).
• zaćma powikłana, ponieważ rozwija się jako powikłanie innych przewlekłych chorób oczu (np. jaskry).

Podział ze względu na lokalizację zmętnień

Niezależnie od przyczyny, zaćmę klasyfikuje się też ze względu na umiejscowienie zmętnień w soczewce:

• zaćma jądrowa: zmętnienie obejmuje centrum soczewki. Pacjent gorzej widzi w dal, mogą pojawić się objawy krótkowzroczności.
• zaćma korowa objawia się zmętnieniami na brzegach soczewki, powodując częste olśnienia nocne i możliwe podwójne widzenie.

zaćma podtorebkowa tylna zajmuje tylną część soczewki i utrudnia przede wszystkim widzenie z bliska oraz przy jasnym oświetleniu.

Leczenie zaćmy – operacja i fakoemulsyfikacja

Jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest operacja chirurgiczna, podczas której zmętniałą soczewkę zastępuje się sztuczną soczewką wewnątrzgałkową (IOL). Z wyjątkiem zaćmy galaktozowej nabytej nie istnieje żadna metoda farmakologiczna, która mogłaby cofnąć zmętnienie soczewki.

Najczęściej stosowaną techniką jest fakoemulsyfikacja – zmętniała soczewka jest rozbijana ultradźwiękami i usuwana przez mikronacięcie, a w jej miejsce wszczepiana jest soczewka sztuczna. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym (krople do oczu), trwa 15–30 minut i jest przeprowadzany ambulatoryjnie – pacjent wraca do domu tego samego dnia.

Kiedy zdecydować się na operację?

Specjaliści zalecają operację, gdy zaćma:

• utrudnia codzienne czynności (czytanie, prowadzenie samochodu, oglądanie telewizji)
• nie daje się skorygować okularami
• zagraża rozwinięciem powikłań (np. jaskry)
• wpływa na bezpieczeństwo, szczególnie u starszych pacjentów, zwiększając ryzyko upadków

Nie warto zwlekać – im bardziej zaawansowana zaćma, tym operacja jest technicznie trudniejsza.

Przebieg operacji i rekonwalescencja

Operacja zaćmy jest zabiegiem ambulatoryjnym – pacjent przychodzi i wraca do domu tego samego dnia. Przed zabiegiem wykonywane są badania kwalifikacyjne, w tym biometria oka (pomiary potrzebne do doboru soczewki).

Po zabiegu lekarz przepisze krople antybiotykowe i przeciwzapalne. Pełne gojenie oka trwa ok. 4–6 tygodni. Do prostych czynności (czytanie, praca przy komputerze) można wrócić po kilku dniach. Przez czas rekonwalescencji należy unikać wysiłku fizycznego i pochylania się.

Jak sfinansować operację zaćmy?

Operację zaćmy można przeprowadzić w ramach NFZ (z kolejką oczekujących) lub prywatnie. Zabieg prywatny umożliwia szybszy termin i możliwość wyboru rodzaju soczewki wewnątrzgałkowej – w tym soczewek wieloogniskowych, które korygują jednocześnie istniejące wady wzroku.

Koszt prywatnej operacji zaćmy można rozłożyć na raty. Platforma MediRaty umożliwia finansowanie zabiegów okulistycznych bez wychodzenia z domu.  https://www.mediraty.pl/kalkulator/kalkulator.php

FAQ

Po czym poznać, że mam zaćmę?

Najczęstsze sygnały to zamglone widzenie, wrażliwość na jasne światło, częsta konieczność zmiany okularów bez poprawy wzroku i pogorszenie widzenia wieczorem lub nocą. Jeśli okulary nie przynoszą poprawy, warto umówić się na badanie okulistyczne.

Ile czasu goi się oko po operacji zaćmy?

Pełne gojenie trwa ok. 4–6 tygodni. Do prostych czynności (czytanie, praca przy komputerze) można wrócić po kilku dniach. Przez cały czas rekonwalescencji należy stosować przepisane krople i unikać wysiłku fizycznego.

Czy zaćma może się cofnąć bez operacji?

Nie – z wyjątkiem zaćmy galaktozowej nabytej, która może ustąpić po wprowadzeniu diety eliminacyjnej u osób chorych na galaktozemię. Wszystkie inne rodzaje zaćmy wymagają operacji chirurgicznej.

Zaćma a jaskra – czym się różnią?

Zaćma to zmętnienie soczewki oka; jaskra to uszkodzenie nerwu wzrokowego wskutek podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego. Zaćmę można w pełni wyleczyć operacyjnie; zaawansowana jaskra może prowadzić do nieodwracalnej utraty widzenia. W niektórych przypadkach obie choroby mogą współistnieć lub jedna wywoływać drugą.

Dowiedz się więcej i zamów finansowanie pod nr tel.: 22 266 83 70 (pon.-pt. 8-20, sob. 9-14) lub przez FORMULARZ.