Prostata: co to jest i jakie choroby gruczołu krokowego warto znać?

Co to jest prostata i jakie pełni funkcje?

Prostata (gruczoł krokowy, stercz) to mały, lecz ważny gruczoł w układzie moczowo-płciowym mężczyzny. Ma kształt i rozmiar kasztana. Leży w miednicy mniejszej, bezpośrednio poniżej pęcherza moczowego, a jego tylna część przylega do odbytnicy.

Główne funkcje gruczołu krokowego:

• Produkcja płynu prostaty, który stanowi ok. 30% objętości nasienia – chroni i odżywia plemniki
• Udział w mechanizmie ejakulacji (mięśnie gruczołu kurczą się, wypychając nasienie do cewki moczowej)
• Przekształcanie testosteronu w dihydrotestosteron (DHT) – hormon regulujący metabolizm prostaty

Gruczoł krokowy otacza początkowy odcinek cewki moczowej, dlatego każde jego powiększenie może utrudniać oddawanie moczu.

Prostata u prawie połowy mężczyzn w wieku powyżej 60. roku życia ulega przerostowi, który najczęściej jest łagodny. Wymaga jednak leczenia, podobnie jak inne schorzenia dotykające prostatę: rak prostaty czy zapalenie prostaty.

Jakie choroby dotykają prostaty?

Trzy główne choroby gruczołu krokowego to: łagodny rozrost prostaty (BPH), rak prostaty i zapalenie prostaty. Każda wymaga innego podejścia diagnostycznego i innego leczenia.

Łagodny rozrost prostaty (BPH)

Łagodny rozrost stercza (BPH – Benign Prostatic Hyperplasia) to nienowotworowy przerost gruczołu krokowego, który nie ma charakteru złośliwego. Dotyczy ponad połowy mężczyzn po 60. roku życia, choć pierwsze objawy mogą pojawić się już przed 40. rokiem życia. Powiększony gruczoł krokowy uciska cewkę moczową i wywołuje charakterystyczne objawy mikcyjne.

Najczęstsze objawy BPH:

• Osłabiony lub przerywany strumień moczu
• Częste parcie na pęcherz z oddaniem zaledwie kilku kropli
• Nokturia (konieczność wstawania do toalety w nocy)
• Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
• Ból cewki moczowej lub niekontrolowane wycieki po mikcji

Nieleczony BPH prowadzi do zalegania moczu, zakażeń dróg moczowych, a w skrajnych przypadkach – do zatrzymania moczu i niewydolności nerek zagrażającej życiu.

Rak prostaty

Rak prostaty to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn w Polsce. Gruczoł krokowy może rozwijać nowotwór powoli i bezobjawowo przez wiele lat – dlatego regularne badanie PSA umożliwia wykrycie choroby w stadium, gdy leczenie jest skuteczne.

Objawy raka prostaty pojawiają się dopiero w stadium zaawansowanym:

• Zatrzymanie moczu lub silne trudności w mikcji
• Krew w moczu lub w nasieniu
• Ból w dolnej części pleców, miednicy lub kości
• Wyczuwalny guz w okolicach podbrzusza

Zapalenie prostaty (prostatitis)

Zapalenie prostaty to stan zapalny gruczołu krokowego wywołany najczęściej zakażeniem bakteryjnym drogą moczową. Dolegliwości mogą być bardzo nasilone (forma ostra) lub przewlekłe i nawracające. Wyróżnia się dwie główne formy: ostre i przewlekłe.

Ostre zapalenie prostaty – wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Objawy:

• Gorączka i dreszcze
• Silny ból w okolicach krocza, miednicy i dolnego odcinka kręgosłupa
• Pieczenie i ból przy oddawaniu moczu
• Możliwa krew lub ropa w moczu
• Nudności i wymioty

Leczenie ostrego zapalenia prostaty trwa kilka tygodni i polega na dożylnym podaniu antybiotyku o szerokim spektrum działania, a następnie na antybiotykoterapii doustnej.

Przewlekłe zapalenie prostaty daje mniej gwałtowne, ale nawracające objawy. Postać bakteryjna wynika ze źle leczonego zapalenia ostrego. Postać niebakteryjna (CP/CPPS) może rozwinąć się w wyniku zastoju wydzieliny gruczołu, przeciążenia, nadużywania alkoholu lub ostrych potraw.

Kiedy zgłosić się do urologa?

Do urologa idź niezwłocznie, gdy wystąpi którykolwiek z poniższych objawów alarmowych:

• Całkowite zatrzymanie moczu (niemożność oddania mimo silnego parcia)
• Krew w moczu (krwiomocz) lub w nasieniu
• Silny ból w okolicach miednicy, krocza lub dolnej części pleców
• Gorączka powyżej 38°C połączona z problemami z oddawaniem moczu

W ciągu kilku dni zgłoś się do lekarza, gdy:

• Strumień moczu jest wyraźnie osłabiony lub przerywany
• Wstajesz do toalety częściej niż 2 razy w nocy
• Masz uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza po mikcji
• Oddajesz mocz zbyt często w ciągu dnia

Rak gruczołu krokowego jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn w Polsce – liczba zachorowań systematycznie rośnie. Im wcześniej zostanie wykryty, tym skuteczniejsze jest leczenie.

Badania prostaty: PSA, per rectum i TRUS

Badanie PSA (Prostate Specific Antigen – antygen swoisty prostaty) to badanie z krwi, które jest podstawą profilaktyki raka prostaty. Można je wykonać bez skierowania w każdym laboratorium diagnostycznym.

Normy PSA są zależne od wieku – rosną, bo gruczoł krokowy naturalnie się powiększa. Orientacyjne wartości referencyjne (tzw. normy age-specific):

Wiek	Norma PSA (ng/ml)
40–49 lat	poniżej 2,5
50–59 lat	poniżej 3,5
60–69 lat	poniżej 4,5
70–79 lat	poniżej 6,5

Podwyższone PSA nie oznacza automatycznie raka prostaty – może wskazywać również na BPH lub zapalenie. Wynik w zakresie 4–10 ng/ml to tzw. szara strefa, w której sam PSA nie różnicuje łagodnego przerostu od raka. Każdy niepokojący wynik wymaga dalszej diagnostyki u urologa. Wartości referencyjne podaje też laboratorium na wyniku badania.

Pozostałe badania, które urolog może zlecić:

• Badanie per rectum (DRE) – ocena gruczołu krokowego przez odbytnicę (palcem przez odbyt). Pozwala ocenić konsystencję, wielkość i kształt prostaty.
• Badanie TRUS – ultrasonografia przezodbytnicza, dokładniejsza ocena struktury gruczołu
• Biopsja – pobranie fragmentu tkanki podczas TRUS, gdy wyniki budzą niepokój

Profilaktyka i czynniki ryzyka chorób prostaty

Ryzyko chorób prostaty rośnie z wiekiem, zwłaszcza po 50. roku życia. Gruczoł krokowy reaguje na zmiany hormonalne, styl życia i obciążenia genetyczne.

Główne czynniki ryzyka:

• Wiek powyżej 50 lat (BPH i rak prostaty)
• Obciążenie rodzinne (ojciec lub brat z rakiem prostaty)
• Otyłość, cukrzyca i siedzący tryb życia
• Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce i czerwone mięso
• Przewlekły stres i długotrwałe siedzenie (zapalenie)

Kiedy zacząć badania PSA:

• Mężczyźni bez dodatkowych czynników ryzyka: po 50. roku życia
• Mężczyźni z obciążeniem rodzinnym: po 45. roku życia

Profilaktyka polega przede wszystkim na regularnych badaniach. Pomocne są także: aktywność fizyczna (min. 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo), dieta bogata w warzywa, ograniczenie alkoholu oraz regularne życie seksualne.

Finansowanie leczenia chorób prostaty na raty

Leczenie chorób gruczołu krokowego – od farmakoterapii i badań diagnostycznych po zabiegi urologiczne – może wiązać się ze znacznymi kosztami. MediRaty umożliwia sfinansowanie leczenia w systemie ratalnym, bez konieczności rezygnacji z potrzebnych procedur medycznych.

Dowiedz się więcej i zamów finansowanie pod nr tel.: 22 266 83 70 (pon.-pt. 8-20, sob. 9-14) lub przez formularz online.

FAQ – najczęstsze pytania o prostatę

Jakie są najczęstsze objawy chorób prostaty?

Najczęstsze objawy to trudności z oddawaniem moczu: osłabiony lub przerywany strumień, częste parcie, nokturia (nocne wstawanie do toalety) i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. W zapaleniu prostaty dochodzi ból miednicy, krocza i gorączka. Rak prostaty we wczesnym stadium przebiega bezobjawowo.

Od czego robi się prostata u mężczyzn?

Choroby prostaty mają różne przyczyny. Łagodny rozrost (BPH) wynika ze zmian hormonalnych związanych z wiekiem (wzrost DHT). Zapalenie to najczęściej zakażenie bakteryjne. Rak prostaty zależy od genów, wieku, diety i stylu życia. Każda z tych chorób wymaga oddzielnej diagnostyki.

Jaki wynik PSA jest niepokojący?

Niepokojące jest PSA powyżej wartości norm dla danego wieku (orientacyjnie: 2,5 ng/ml przed 50. r.ż., 3,5 ng/ml przed 60. r.ż., 4,5 ng/ml przed 70. r.ż.). Wynik 4–10 ng/ml to tzw. szara strefa – wymaga dalszej diagnostyki. Ostateczną ocenę wyniku zawsze przeprowadza urolog; sam PSA nie jest wystarczający do rozpoznania raka prostaty.

Ile powinno wynosić PSA u zdrowego mężczyzny?

U mężczyzny do 50. roku życia PSA poniżej 2,5 ng/ml uważa się za normę. Między 50. a 60. rokiem życia norma to poniżej 3,5 ng/ml, a między 60. a 70. – poniżej 4,5 ng/ml. Normy rosną z wiekiem, bo stercz naturalnie się powiększa. Szczegółowe wartości referencyjne zawsze podaje laboratorium na wyniku badania.

Dowiedz się więcej i zamów finansowanie pod nr tel.: 22 266 83 70 (pon.-pt. 8-20, sob. 9-14) lub przez FORMULARZ.